1. با افزايش سن و رسيدن به سنين 70 ـ 60 سالگي ، بروز ديابت افزايش مي‎يابد. در اين سنين شيوع ديابت 3 برابر بيش از سنين ميانسالي است. شمار افرادي كه با داشتن نيم قرن سابقه ديابت در دهه هاي هفتاد ، هشتاد و نود عمر خود، سرحال و فعالند رو به افزايش است ولي چه بسا برخي افراد با سابقه 50 ـ 40 ساله‎ي ديابت بايد مشكلات مربوط به آسيب ناشي از ديابت و نيز مشكلات مربوط به افزايش سن را بپذيرند. يكي از مشكلات ديابت در افراد مسن آن است كه شخص ممكن است مبتلا به بيماري ديگري نيز باشد كه كنترل قندخون را مشكل تر سازد. به علاوه ممكن است بيمار به علت بالا بودن قندخون در طي چند سال قبل از تشخيص، دچار عوارض ديابت شود و اين عوارض در سنين كهنسالي بروز كند. وضعيت سلامت افرادي كه از كودكي مبتلا به ديابت بوده اند ممكن است در سنين بالا به دليل عوارض دراز مدت ديابت كه در حال پيدايش هستند رو به ضعف بگذارد. اگر فرد ديابتي تحت مراقبت فردي مسئول قرار گيرد و اگر بيمار همكاري خوبي داشته باشد امكان كنترل مناسب قندخون فراهم خواهد بود. تشخيص ديابت در سالمندان نشانه هاي بيماري ديابت در سالمندان كمتر از افراد كم سال مشهود است. سالمندان معمولاً دچار تشنگي شديد يا افزايش و تكرر ادرار نمي‎شوند، اما ممكن است بي حال و مريض احوال باشند و يا علي رغم اشتهاي طبيعي ، وزنشان به تدريج كم شود. از اين رو انجام آزمايش خون براي بررسي وجود قندخون بالا در افراد كهنسال ضروري است و بايد به عنوان جزئي از معاينه معمول آنها به شمار آيد زيرا در اين افراد ممكن است ماهها يا سالها پس از آسيب بافتي ناشي از افزايش قندخون ديابت تشخيص داده شود. معيارهاي آزمايشگاهي تشخيص ديابت در سالمندان همچون ديگر گروههاي سني است ولي آنچه اهميت دارد توجه به احتمال وجود ديابت با علامتهاي باليني بسيار خفيف و غير اختصاصي و انجام بررسي هاي آزمايشگاهي لازم براي كشف آن است. افت قند خون فرد در سالمند ديابتي در هر فرد مبتلا به ديابت ، قندخون بايد در محدوده طبيعي (يعني 110 ـ 70 ميلي گرم در دسي ليتر ) باشد ولي افرادي كه قندخون طبيعي دارند بيش از افرادي كه قندخون آنها بالاتر از محدوده طبيعي است ، در معرض افت قندخون هستند. افراد جوان در مقايسه با سالمندان ، معمولاً حملات ناشي از افت قندخون را سريعتر شناسايي و درمان مي‎كنند. به دنبال افت قندخون تغييراتي در جريان خون مغز رخ مي‎دهد كه ممكن است سرخرگهاي سفت شده ي سالمندان نتوانند اين تغييرات را به راحتي بپذيرند. سالمندان ديابتي كه تنها زندگي مي‎كنند ممكن است بر اثر افت قندخون زمين بخورند يا بي هوش شوند. پايين افتادن قندخون موجب لرزيدن شخص و در نتيجه پايين آمدن دماي بدن نيز مي‎شود. در افراد سالمند ممكن است به دلاليل مختلف بدون پايين آمدن قندخون نيز دماي بدن پايين بيايد. نشانه هاي آغاز حمله افت قندخون اغتشاش شعور يا فراموشي ، رنگ پريدگي، تعريق، تحريك پذيري و كندي چشمگير در واكنشها ، از افت قندخون حكايت دارد. در صورت مشاهده اين علامتها بايد سريعاً قندخون اندازه گيري شود. اگر نمي‎توانيد قندخون را اندازه بگيريد، اندكي قند به بيمار بخورانيد و آثار آن را مشاهده كنيد. انجام حركات و فعاليتهايي كه فرد به آنها عادت ندارد مي‎تواند به پايين افتادن قندخون كمك كند ، مثلاً در هواي آفتابي كه معمولاً سالمندان علاقه به انجام كارهاي باغباني دارند، ممكن است چنين حالتي رخ دهد. توجه داشته باشيد كه در هواي سرد ، خطر افت قندخون و افت دماي بدن مضاعف مي شود، لذا در صورت امكان ، اينگونه مواقع نزد بستگان خود بمانيد تا هوا بهتر شود. فرد سالمند ممكن است خوردن يك وعده غذا را فراموش كند، از اين رو بهتر است اوضاع را تحت نظر داشته باشيد. افزايش قندخون يا هيپرگلايسمي بالا بودن غلظت قندخون سبب بيماري و بروز مشكلات ذهني مي‎شود ولي عده‎اي از سالمندان سطوح فوق العاده بالاي قندخون را بدون داشتن شكايت چنداني به خوبي تحمل مي‎كنند. علامت هاي بالا رفتن قندخون شامل تكرر ادرار يا بي اختياري در دفع ادرار و تشنگي است. سالمندان به سهولت دچار كم آبي مي‎شوند زيرا ممكن است نتوانند مايعات كافي بنوشند تا ادرار زياد دفع شده را جبران كنند و به همين دليل به دنبال بالا رفتن قندخون ، خستگي، خواب آلودگي، گيجي و آشفتگي در آنها پديد مي‎آيد. يك عفونت ويروسي جزئي ممكن است سبب افزايش بيشتر قندخون شود، لذا اندازه گيري مرتب قندخون و اقدام لازم در صورت بالا بودن آن بسيار حائز اهميت است. فرد سالمندي كه تحت درمان با قرص هاي خوراكي پايين آورنده ي قندخون يا انسولين قرار دارد ، در صورت بروز مكرر هر يك از علامت هاي افت، ازدياد و يا نوسان بيش از اندازه قندخون بايد به پزشك مراجعه كند. درمان قرص هاي خوراكي پايين آورنده قندخون هشتاد تا نود درصد افرادي كه پس از 60 سالگي ديابت آنها تشخيص داده مي‎شود، بدون مصرف انسولين با موفقيت قابل درمان هستند، اما بايد توجه داشت در مواقعي كه واقعاً نياز به تزريق انسولين وجود دارد نبايد پزشك را تحت فشار قرار دهيد و نبايد از تزريق انسولين سر باز زنيد. در صورتي كه نگران فراموش كردن مصرف مرتب داروي خود هستيد، قرص هاي لازم روزانه يا هفتگي را در ظرف خاصي كه در دسترس بوده و در موارد نياز به آساني بتوان قرص را از آن خارج ساخت، قرار دهيد. هر چه سن بالاتر باشد، احتمالاً داروي بيشتري بايد مصرف شود كه اين داروها ممكن است با هم تداخل نيز داشته باشند. از اين رو بهتر است داروهاي خود را به پزشك نشان دهيد. انسولين بسياري از سالمندان خود آمپولهاي انسولين را تزريق و مقدار انسولين مورد نياز را تعيين مي‎كنند . با اين همه برخي سالمندان داراي مشكلات بينايي، كند بودن حركات و قوه درك هستند . اگر كشيدن انسولين به درون سرنگ يا تزريق آن براي فرد سالمند مشكل باشد، بايد ساده ترين رژيم مؤثر انسولين براي وي تجويز شود. خشك بودن مفاصل ، محل هاي تزريق انسولين را در افراد سالمند محدود مي‎كند. اگر سالمند ديابتي قادر به كشيدن انسولين به داخل سرنگ و تزريق آن مي‏‎باشد، تنها مراقبت از دريافت انسولين مورد نياز روزانه كافي است، اما اگر سالمند ديابتي به تنهايي قادر به تزريق انسولين نيست، مقدار مورد نياز روزانه يا هفتگي بايد توسط پرستار يا فردي كه از وي مراقبت مي‎كند داخل سرنگ كشيده شود و به صورت آماده در يخچال نگهداري گردد. البته توجه داشته باشيد در صورتي كه لازم است تزريق انسولين NPH و رگولار ( كريستال) در يك نوبت به صورت مخلوط انجام شود، مخلوط اين دو را حداكثر تا 15 دقيقه قبل از تزريق مي‎توان داخل سرنگ كشيد و نگهداري كرد. اگر مقدار قندخون با يك بار تزريق در روز كنترل نمي‎شود و لازم است تزريق دوبار در روز انجام شود ، بايد سرنگ مربوط به هر نوبت مشخص باشد تا در زمان مناسب توسط بيمار تزريق گردد. اين كار همچنين به ما كمك خواهد كرد كه از روي خالي شدن سرنگ مطمئن شويم كه تزريق مربوطه انجام شده و بيمار آنرا فراموش نكرده است. مراقبت از سالمندان ديابتي مراقبتهاي كلي هر فرد سالمند بايد نوشته اي حاوي اطلاعات مربوط به بيماري فعلي ، قبلي و اعمال جراحي انجام شده ، داروهايي كه مصرف مي‎كند يا نسبت به آنها حساسيت دارد را هميشه همراه داشته و به تمام پزشكاني كه به ويژه در هنگام فوريتهاي پزشكي مراجعه مي‎كند ( افراد مسن معمولاً به پزشكان متعددي مراجعه مي‎كنند) ارائه دهد. توجه داشته باشيد كه لازم است فرد ديابتي بيماري خود را به تمام كساني كه نزد آنها مي‎رود، يادآوري كند . عوارض ناشي از ديابت از جمله فوريتهاي مربوط به بالا يا پايين بودن قندخون نزد سالمندان ديابتي مشكل تر است. از اين رو بايد مراقبت خاصي از آنها به عمل آيد تا از بروز اين عوارض جلوگيري شود. توجه كنيد كه سكته هاي قلبي در مبتلايان به ديابت ممكن است با درد زيادي همراه نباشد و حتي گاهي بدون علامت باشد،از اين رو سالمندان نبايد بدون نظر پزشكان متخصص قلب و عروق ورزشها و فعاليتهاي بدني سنگين انجام دهند. اگر از فرد سالمند ديابتي زمين گير شده اي مراقبت مي‎كنيد ، پوست او را به ويژه در نواحي تحت فشار از آسيب ديدن حفظ نماييد و در مورد جلوگيري از ايجاد زخم بستر با پرستار يا پزشك مربوطه صحبت كنيد. تميز نگه داشتن تمام قسمتهاي بدن بسيار اهميت دارد زيرا ميكروب مي‎تواند از راه ترك هاي كوچك پوست به داخل راه يافته و عفونت جدي ايجاد كند. افراد سالمند ممكن است به هنگام شستشو به كمك احتياج داشته باشند. امكان دارد پوست پس از شستشو خيلي خشك شود كه مي‎توان پس از استحمام و شستشو با يك كرم ملايم و روغن مخصوص آنرا چرب كرد. يبوست مي‎تواند يكي از نشانه هاي بالا رفتن قند خون باشد زيرا افزايش ادرار موجب كم آب شدن بدن و جذب اضافي مايعات از روده ها ‎شده و موجب بروز يبوست مي شود. با نوشيدن مايعات فراوان و كنترل قندخون مي‎توان مشكل يبوست را حل كرد. عفونتهاي مجاري ادراري در زنان مسن و مبتلايان به ديابت عفونتهاي مجاري ادراري در زنان مسن و مبتلايان به ديابت شايع است.ممكن است بوي ناخوشايند و تند ادرار توجه شما را به اين عفونتها جلب كند. در اين موارد حتماً بيمار را براي دريافت داروي لازم نزد پزشك ببريد. اندازه گيري مرتب قندخون و ثبت آن مانند هر فرد ديگري بسيار حائز اهميت است.آزمايش قندخون بهترين راهنما براي دانستن وضعيت قندخون بيمار است. اگر سالمندي نتواند قندخون خود را اندازه بگيرد، بايد فرد ديگري اين كار را انجام دهد. مراقبت از چشمها بيشتر سالمندان به علت مشكلات بينايي كه با بالا رفتن سن ايجاد مي‎شود، عينك مي‎زنند ولي فرد مبتلا به ديابت هرگز نبايد نسبت به تغييرات بينايي خود بي توجه باشد و آنها را با مشكلات سالمندي و پيري ربط دهد. مشاهده افزايش عوارض ناشي از آسيب بافتي در ديابت از جمله رتينوپاتي (بيماري شبكيه چشم ) در افرادي كه بيش از 5 سال از آغاز ابتلاي آنها به ديابت مي‎گذرد طبيعي مي‎باشد. هر كسي ممكن است در سنين بالا به آب مرواريد دچار شود ولي اين بيماري در ديابتيها شايعتر است. تاري ديد نيز يكي از علامتهاي آب سياه ( گلوكوم : بالا رفتن فشار داخل چشم) است كه درمان پذير مي‎باشد و در ديابتي ها شايعتر است . از ديگر علل تاري ديد در ديابتي ها بالا رفتن ميزان قندخون است. هيچوقت قبل از معاينه مجدد توسط چشم پزشك ، اقدام به خريد عينك جديد نكنيد زيرا در اين صورت ممكن است پول خود را هدر داده باشيد. مراقبت از پاها زخم پا يكي از دلايل شايع بستري شدن سالمندان ديابتي در بيمارستان است. افراد مسن بايد بايد هر روز پاهاي خود را بازبيني كنند و براي بازبيني دقيق مي‎توانند از آينه و چراغ روميزي كمك گيرند. اگر سالمند به دليل خشكي بدن نمي‎تواند پاهاي خود را خوب وارسي كند، بايد از فرد ديگري كمك بخواهد . پاها بايد هر روز شسته و خشك و در صورت لزوم چرب شوند. هر روز بايد جورابهاي تميز پوشيده شود. ناخن هاي پا بايد صاف كوتاه گردند تا لبه هاي تيز نداشته باشند و هيچگاه از ته بريده نشوند. اگر جريان خون پاها ضعيف شده است بايد در زمستان آنها را گرم نگه داشت. پوشيدن كفش و پوتينهايي كه آستر پشمي يا كركي دارند سودمند است. همواره از پوشيدن كفش، دمپايي يا جورابهاي تنگ خودداري شود. در صورت مشاهده هر پديده غيرعادي در پاها بايد فوراً با پزشك متخصص تماس گرفت. علامتهاي خطر عبارتند از : سخت شدن پوست در قسمتي از كف پاها ، وجود كرختي و بي حسي در قسمتي از پاها و چنگالي يا خميده شدن انگشتان پا. تغذيه مناسب تغيير عادات غذايي پس از هفتاد سال براي فرد دشوار است.سعي كنيد عادات غذايي افراد سالمند ديابتي را يكباره تغيير ندهيد . شايد اعمال تغييرات لازم براي تمام جزئيات برنامه غذايي، 6 ماه طول بكشد. بيسكويت هاي پرفيبر ساده را به جاي انواع قندي آنها استفاده كنيد. پس از چند هفته، مقدار اندكي سبوس گندم به غلات و دسرها اضافه كنيد. سعي كنيد لوبياي بيشتري مصرف نماييد و گاهي سوپ عدس بخوريد. به تدريج سعي كنيد نان كامل را جايگزين آن كنيد. درباره ميزان غذايي كه مي‎خوريد دقت كنيد و آن را با مقدار غذاي مورد نيازتان تنظيم نماييد به گونه اي كه وزن مطلوب خود را كسب كنيد و در همان وزن باقي بمانيد.